Steeds meer jongeren en studenten hebben moeite met slapen. Misschien herken je het zelf ook wel: je ligt ‘s avonds lang wakker, valt moeilijk in slaap of wordt meerdere keren per nacht wakker. En de volgende dag voel je je futloos, prikkelbaar of ongeconcentreerd. Maar waar komen die slaapproblemen eigenlijk vandaan? En waarom zijn ze zo hardnekkig?

De oorzaken van slaapproblemen

Er is zelden één duidelijke oorzaak aan te wijzen voor slecht slapen. Meestal gaat het om een combinatie van gewoontes en omstandigheden die je natuurlijke slaapritme verstoren. Eén van de meest voorkomende boosdoeners is schermgebruik vlak voor het slapengaan. Het blauwe licht van telefoons en laptops remt de aanmaak van melatonine — het hormoon dat je slaperig maakt — waardoor je lichaam moeilijker overschakelt naar rust (Hirshkowitz et al., 2015).

Ook een onregelmatig slaapritme speelt een grote rol. Veel jongeren gaan doordeweeks laat naar bed en slapen in het weekend uit. Dat klinkt onschuldig, maar het verstoort je biologische klok. Je lichaam weet niet meer precies wanneer het moet slapen, wat inslapen moeilijker maakt (Wright et al., 2013).

Daarnaast zorgen stress en piekergedachten vaak voor onrust in je hoofd. Denk aan studiestress, sociale druk of zorgen over de toekomst. Je ligt in bed, maar je brein blijft actief. Dit zorgt ervoor dat je moeilijk in slaap komt of onrustig slaapt (Alfonsi et al., 2020). Tot slot kunnen ook cafeïne en energiedrankjes een rol spelen. Die blijven urenlang in je lichaam actief, zelfs als je ze in de middag drinkt (Clark & Landolt, 2017).

Wat gebeurt er als je slecht slaapt?

Af en toe slecht slapen is geen ramp. Maar als het vaker voorkomt, kan het grote gevolgen hebben. Je concentratievermogen daalt, je geheugen werkt minder goed en je hebt vaak minder energie. Ook je stemming lijdt eronder: je wordt sneller somber, angstig of prikkelbaar. Op de lange termijn kan structureel slaaptekort zelfs bijdragen aan psychische klachten zoals depressie en burn-out (Walker, 2017).

Slaap is niet alleen rust — het is herstel. Tijdens de slaap herstelt je lichaam fysiek, maar ook mentaal. Je hersenen verwerken informatie van de dag, en je emoties worden als het ware “opgeruimd”. Als die herstelmomenten ontbreken, bouw je langzaam steeds meer spanning op.

Wat kun je eraan doen?

Gelukkig zijn slaapproblemen vaak goed aan te pakken, vooral als je op tijd begint. De eerste stap is bewustwording. Veel mensen weten eigenlijk niet goed hoe hun slaapritme eruitziet. Door dagelijks je slaapgewoontes bij te houden, krijg je inzicht in wat er wel of niet werkt voor jou. Zo ontdek je patronen — en kun je ze gericht veranderen.

De online interventie op deze website is hier speciaal voor ontwikkeld. Door 21 dagen lang dagelijks een korte vragenlijst in te vullen, leer je jezelf en je slaapgedrag beter kennen. Deze techniek, ook wel zelfmonitoring genoemd, is bewezen effectief bij het verbeteren van slaap en het doorbreken van ongezonde gewoontes (Harvey & Tang, 2012).

Inzicht is de eerste stap naar verandering. En betere slaap leidt vaak tot meer energie, een beter humeur en betere prestaties op school of werk. Het is een investering in jezelf — en je merkt het verschil sneller dan je denkt.